در پی بیش از یک هفته درگیری خونین میان گروههایی از قبایل بدوی و اقلیت مذهبی دروزی در استان سویدا، دولت دمشق روز دوشنبه اعلام کرد که در چارچوب توافق آتشبس، صدها خانواده عشایری را از منطقه تخلیه کرده است.
به گزارش خبرنگار بین الملل باشگاه خبرنگاران توانا، همچنین روز دوشنبه هیات تحریر الشام از استقرار نیروهای امنیتی در سراسر استان خبر داد تا امنیت منطقه و حفاظت از غیرنظامیان را تضمین کنند.ابومحمد الجولانی، رئیسجمهور خودخوانده سوریه، در نطقی تلویزیونی در روز شنبه، درگیریهای اخیر را «نقطه عطفی خطرناک» برای کشور توصیف کرد و گفت: «مداخله رژیم صهیونیستی، سوریه را وارد مرحلهای خطرناک کرده که ثبات کشور را تهدید میکند.»
طبق گزارش دیدبان حقوق بشر سوریه مستقر در لندن، در جریان این درگیریها که از اوایل ماه جاری آغاز شده، بیش از ۱۱۰۰ نفر جان خود را از دست دادند همچنین صدها خانواده عشایر بدوی – معادل حدود ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ نفر – از سوی دولت دمشق به استان درعا منتقل شدهاند. این جمعیت که در پایتخت استانی سویدا میان آتش و خون محاصره شده بودند، اکنون در وضعیت آوارگی داخلی بهسر میبرند.این درگیریها، که میان گروههای مسلح از قبایل بدوی و اقلیت مذهبی دروزی شکل گرفت، بار دیگر نگرانیها درباره گسترش خشونت فرقهای و حمله به اقلیتهای دینی را برانگیخته است و خشونت فرقهای همچنین پای رژیم صهیونیستی را نیز به میان کشید؛ جایی که این رژیم با اجرای چندین حمله هوایی به مواضع دولت دمشق در پایتخت، مدعی حمایت از دروزیها شد.
درهمین راستا، بهگفته یحیی العبدالله پژوهشگر مرکز مطالعات عربی در بیروت، ساختار قبیلهای سوریه که زمانی نقشی تعدیلگر در جامعه داشت، در پی سالها جنگ، فروپاشی نهادی و نفوذ قدرتهای خارجی، به ساختاری شکننده و بحرانزا بدل شده است. لمیاء الشمری تحلیلگر مسائل قومی در دانشگاه حلب نیز معتقد است دولت دمشق با نادیدهگرفتن تحولات اجتماعی قبایل و استفاده ابزاری از آنها، زمینهساز درگیریهای فرقهای و قبیلهای شده است. او تأکید میکند که فقدان برنامه ادغام اجتماعی و گفتوگوی ملی، قبایل را به بازیگران امنیتی بیثباتکننده تبدیل کرده است. درنهایت، تداوم درگیریهای قبیلهای، مداخلات خارجی و فروپاشی اعتماد اجتماعی، چشمانداز آینده سوریه را بیش از پیش تیره کرده است. از سویدا تا دیرالزور، بحران مشروعیت، ضعف نهادهای حاکم و شکافهای قومی ـ مذهبی، انسجام ملی را به خطر انداختهاند. با فقدان اراده سیاسی برای آشتی و اصلاح، سوریه در آستانه ورود به مرحلهای جدید از تجزیهپذیری و خشونت ساختاری است. اگر روند کنونی ادامه یابد، شام نه به ثبات بازمیگردد و نه به صلحی پایدار دست خواهد یافت.
فریدون اقازاده
1403/10/26