یک پژوهشگر فضای مجازی معتقد است که نیاز به یک رویکرد جدید برای حفاظت از کودکان و نوجوانان در فضای آنلاین وجود دارد، با توجه به تحولات جدید در حکمرانی این فضا و ظهور بازیگران جدید در حوزه تنظیمگری.
به گزارش خبرنگار مهر، حنانه اکبری نوری، پژوهشگر مدیریت مطالعات تنظیمگری رسانه ساترا، در یادداشتی که در اختیار خبرگزاری مهر قرار داده است، به بررسی پیشنویس قانون جدید بریتانیا با عنوان «صدمات آنلاین» پرداخته و دلالتهای سیاستی آن برای سیاستگذاری و قانونگذاری در ایران را شرح داده است.
در این یادداشت آمده است که لایو یکی از اینفلوئنسرهای اینستاگرام با نوجوان چهارده ساله و مکالمه آنان درباره امور جنسی، بار دیگر اهمیت حفاظت از کودکان و نوجوانان در فضای آنلاین را برجسته کرده است.
حل مشکلات مرتبط با فضای آنلاین نیازمند اقداماتی کوتاهمدت و بلندمدت است، اما تجربه نشان داده که تصمیمگیران و سیاستگذاران این حوزه در ایران به طور عمده به روشهای فوری و کوتاهمدت تکیه میکنند.
برای مثال، در اغلب موارد، برخوردها به صورت فردی و موقتی بوده است، در حالی که مشکلات دیجیتال به دلیل ویژگیهای خاص رسانههای اجتماعی، انگیزههای مالی، فرهنگی و سیاسی، نیازمند رویکردی متفاوت با دنیای آفلاین است.
همچنین، شیوع کووید-۱۹ و تعطیلی مدارس باعث شد که دسترسی کودکان و نوجوانان به محیط آنلاین به طور چشمگیری افزایش یابد. اگر سیاستگذاران به این تغییر توجه نکنند، ممکن است با مسائل و چالشهای جدیدی مواجه شویم.
پیش از این، بخش بزرگی از این نسل با اینترنت و پیامرسانها آشنا بود، اما با تصمیمات وزارت آموزش و پرورش برای آموزش از راه دور و استفاده از اپلیکیشنهای مختلف، طیف وسیعتری از کودکان و نوجوانان وارد دنیای آنلاین شدند. این دنیای آنلاین به دلیل خطرات و چالشهای متعدد، به خصوص برای این گروه سنی، امن به نظر نمیرسد.
پیشنویس قانون «صدمات آنلاین» در بریتانیا به بررسی دو نوع محتوا میپردازد: محتوای غیرقانونی و محتوای نامناسب. هدف اصلی این قانون ایجاد محیط آنلاین امنتر برای کودکان و نوجوانان است. صدمات آنلاین به هرگونه رفتار آنلاینی اطلاق میشود که به فرد آسیب جسمانی یا روحی وارد کند. این رفتارها میتوانند شامل اطلاعات مضر منتشرشده آنلاین یا اطلاعاتی که به فرد ارسال میشود، باشند.
چارچوب تنظیمگری جدید پیشنهادی در این پیشنویس شامل موارد زیر است:
۱. دولت باید مسئولیت قانونی جدیدی برای شرکتها تعیین کند تا بهبود امنیت کاربران و مقابله با محتوای مضر را بر عهده بگیرند.
۲. اجرای این مقررات توسط نهاد تنظیمگر مستقلی نظارت خواهد شد.
۳. تمامی شرکتها باید نشان دهند که مسئولیتهای خود را بهدرستی انجام دادهاند و نهاد تنظیمگر باید کارآمدی این اقدامات را ارزیابی کند.
۴. نهاد تنظیمگر باید قدرت کافی برای اجرایی کردن مقررات و صادر کردن جریمهها داشته باشد.
۵. نهاد تنظیمگر باید قواعد رفتاری مشخصی را تدوین کند تا شرکتها با مسئولیتهای خود آشنا شوند.
۶. قوانین و مقررات مرتبط با محتوای غیرقانونی باید کاملاً شفاف باشد.
۷. تقویت فرهنگ شفافیت و پاسخگویی، از جمله الزام به گزارشهای دورهای و دسترسی به دادهها برای محققان، از دیگر جنبههای این چارچوب است.
۸. ایجاد سازوکار برای رسیدگی به شکایات و محتوای غیرقانونی شدید نیز در این چارچوب گنجانده شده است.
این چارچوب تنظیمگری قابلیت کاربرد جهانی دارد، اما در تعریف محتوای غیرقانونی و نامناسب برای کودکان و نوجوانان، هنجارها و ارزشهای هر جامعه نقشی تعیینکننده خواهند داشت.
در ایران نیز قوانین متعددی برای حمایت از کودکان و نوجوانان وجود دارد، اما نظام قانونگذاری هنوز نیازمند بهروزرسانی متناسب با تحولات فناوری و دیجیتال است. بنابراین، ضروری است که رویکردی جدید برای حفاظت از کودکان و نوجوانان در فضای آنلاین با توجه به تغییرات جدید در حکمرانی و تنظیمگری اتخاذ شود.
۲ دی ۱۳۹۹
خبرنگار: حانیه کاظمی